Jadąc do Gierałcic, jakieś dwa kilometry za Głuchołazami objeżdżamy niewielką, najwyraźniej częściowo opuszczoną wioskę – są to leżące już w Czechach Kolnovice. Granica, zakazy, inne państwo, tymczasem przez wiele lat osada ta była majątkiem miasta Głuchołazy. Dojazd do niej od strony Gierałcic jest obecnie niemożliwy ze względu na przebiegającą tam granicę. Trudno tam też trafić od czeskiej strony, gdyż wieś położona jest z dala od głównych tras, przede wszystkim szosy z Mikulovic do Javornika. Niemniej, gdy będziemy w tych okolicach w czasie jednej z wielu rowerowych wycieczek, warto tam podjechać, chociażby po to aby zobaczyć jak zamiera opuszczona osada. Może wydawać się to mało prawdopodobne, ale nazwa tej miejscowości wywodzi się od średniowiecznego słowiańskiego imienia Skorogosz, stąd Scorosonis villa w dokumencie z 1263 r. W XIV-wiecznych archiwaliach wymieniana jest jako: Scorusdorph, Colensdorf czy też Colisdorf. Później, przez stulecia, jeszcze wielokrotnie jej nazwa była przekształcana, aż po podziale Śląska między Prusy i Austrię na dłużej przyjęto nazwę Kohlsdorf, chociaż nigdy sama miejscowość nic wspólnego z węglem nie miała, a nie chodziło tu raczej również o kapustę. Dopiero sześć lat po powstaniu niepodległej Czechosłowacji, w 1924 r., przyjęto obowiązującą do dziś nazwę– Kolnovice. Wieś tworzą trzy przysiółki: Kolnovice, Vysuta (do 1949 r. Renertov, niemiecki Rennerthsfeld) oraz Terezin (niem. Theresienfeld). Przeglądając średniowieczne archiwalia, właśnie w okolicach dzisiejszych Kolnovic, możemy natrafić na zaginioną wieś - Domasdorph. Wymieniona już była w dokumencie Liber fundationis z 1290 roku. Miała według niego wielkość około 10 łanów, czyli ponad 270 hektarów, a jej właścicielem był ksiądz Piotr z Waltdorfu, który przebywał na dworze biskupa wrocławskiego. Ponieważ pobliskie Kolnovice pod koniec XIII wieku nie wymieniane były w żadnym rejestrze biskupim, z tej prostej przyczyny, że nie czerpali z niej żadnych zysków, należy zatem sądzić, iż wspominany w rejestrach Domasdorf był ich własnością. Biskupom zatem wieś ta musiała płacić podatki, w odróżnieniu od Kolnovic, które do lat siedemdziesiątych XV wieku były własnością głuchołaskiego wójtostwa. Dzisiaj śladów tej wsi należałoby szukać w okolicach Gierałcic, już po polskiej stronie granicy. Ciekawostką jest fakt, że nazwa tego miejsca, już jako „Dohmdorf”, wśród miejscowej ludności funkcjonowała jeszcze w XIX wieku. W jednym ze średniowiecznych rejestrów dóbr biskupich wymieniana jest wieś o podobnej nazwie – Domansdorph. Leżała ona jednak bliżej Widnawy i z interesującą nas wsią nie miała nic wspólnego. Kolnovice założone zostały najprawdopodobniej, podobnie jak Głuchołazy, w pierwszej połowie XIII wieku, w czasie akcji kolonizacyjnej biskupa Wawrzyńca, lub kilka lat później przez jego następcę Tomasza I. Ich bezpośrednim założycielem był, o czym świadczy pierwsza nazwa miejscowości, niejaki Skorogosz. To słowiańskie imię świadczy również o mieszanym etnicznie społeczeństwie pierwszych lat Kolnovic, co może potwierdzać również łacińską a nie niemiecka nazwa wsi zapisana w pierwszym znanym nam dokumencie. Pierwotnie był to niewielki zupełnie niezależny prywatny majątek, jednak już w XIV wieku, jego mieszkańcy występują w dokumentach jako poddani wójta Głuchołaz. Od tego też czasu wieś posiadała swego sołtysa, który podlegał z kolei urzędnikom biskupa wrocławskiego z Jesenika. W 1445 roku na pięć lat wójtowska rodzina Gerlachów z Głuchołaz, zastawiła wieś pod pożyczkę udzieloną przez księcia opolskiego Bolka. W 1555 r. Niemitzowie - kolejny głuchołaski ród wójtowski, wyznaczył granicę pomiędzy swym majątkiem w Kolnovicach, a częścią wsi podległą sołtysowi. Co ciekawe, pomimo przynależności majątkowej Kolnovic do Głuchołaz, od 1413 r. wieś ta należała do parafii ondřejovickiej, a tamtejszy proboszcz miał tutaj nawet swój niewielki majątek. W 1672 r. zostały przyłączone do nowopowstałej parafii w Mikulovicach. Na początku XVII wieku, po wykupieniu wójtostwa przez mieszkańców Głuchołaz, Kolnovice stały się majątkiem miasta. Jednak już w 1622 r. zakupione zostały przez rodzinę Troilo i dołączone do Gierałcic. Do największej zmiany doszło po pokoju wrocławskim z 1742 r., kiedy to wytyczono nową granicę między Prusami i Austrią, granica ta podzieliła biskupie księstwo nyskie. Należące w dalszym ciągu do jednego właściciela, Gierałcice znalazły się w Prusach, natomiast Kolnovice pozostały w Austrii. Zmienił się także właściciel Kolnovic, którym został Jan Rennert, dotychczasowy zarządca majątku księcia Liechtenstein w Głubczycach. Po kilku latach powoli zaczął wyprzedawać tutejsze tereny, także w 1791 r. powstał przysiółek nazwany na jego cześć- Renertov obecnie Vysuta. Jest to ta część wsi, którą doskonale widać z drogi Głuchołazy – Gierałcice. Jej późniejsza nazwa pochodzi zapewne od położenia, gdyż wrzynała się wyraźnym, wysuniętym, klinem w polskie terytorium. Pięć lat później, w 1796 r., powstał Terezin, nazwany z kolei od imienia matki Rennerta. Przez Terezin przejeżdżamy w drodze na przykład do Javornika, czy tylko do Velkich Kunetic, gdzie jest przejście graniczne do Sławniowic. Dla wszystkich trzech części, w 1814 r., ustanowione zostało dziedziczne wójtostwo. W roku 1820 Kolnovice miały już własną szkołę, a w roku 1887 doczekał się jej również Terezin. Mieszkańcy trudnili się początkowo głównie tkactwem, jednak w wyniku powstania większych zakładów tekstylnych, głównie w Jeseniku, dosyć szybko ten sposób zarobkowania upadł. Zatrzymało to rozwój miejscowości, a liczba mieszkańców zaczęła stopniowo spadać. Na podstawie zachowanych dokumentów, możemy dzisiaj powiedzieć, że była to najbiedniejsza część austriackiego Śląska. W 1848 roku, wszystkie trzy osady znalazły się w powstałym właśnie powiecie jesenickim. W 1874 r. w Terezinie urodził się jeden z najwybitniejszych śląskich rzeźbiarzy Josef Obeth. Po studiach w Wiedniu, powrócił w swe rodzinne strony, chociaż nie bezpośrednio do Kolnovic. Swoją pracownię miał w miejscowości Velká Kraš koło Vidnavy. Jedną z pierwszych, zarazem najwspanialszych prac Obetha, możemy oglądać w parku Smetany w Jeseniku. Jest nią monumentalna rzeźba grupowa poświęcona Priessnitzowi. Konkurs na jej wykonanie rozpisano w 1899 r. na stulecie urodzin twórcy wodolecznictwa, sam pomnik został odsłonięty 10 lat później. Od połowy XIX wieku, ludność wszystkich trzech osad systematycznie się zmniejszała. Jak już w wspomniano w 1836 r. w Kolnovicach w 63 domach mieszkało 366 osób, w Terezinie w 49 domach 317 osób, w Renertovie w 43 - 247 osób. U progu XX wieku we wszystkich trzech miejscowościach, liczba mieszkańców spadła z 930 do 867. Po 1918 roku w Kolnovicach pojawili się pierwsi Czesi. Do tej pory mieszkali tu jedynie Niemcy Sudeccy. Jednak w 1930 r. mniejszość czeską tworzyło zaledwie 30 osób. Z tego powodu dekret prezydenta Beneša, z czerwca 1945 r., o wysiedleniu ludności niemieckiej z terytorium Czechosłowacji, tak diametralnie zmienił obraz wsi. Nowi osadnicy pochodzili głównie ze Słowacji i środkowych Czech. Nie brakowało mniejszości cygańskiej. W 1949 r. powstał tu jeden z pierwszych w tej części Czechosłowacji, odpowiedników naszych PGR-ów. Nadzieje na pełne zasiedlenie tej części pogranicza jednak się nie powiodły. Do 1950 r. zamieszkały tu jedynie 253 osoby. Po II wojnie światowej nie otworzono już szkoły w Terezinie, później zamknięto także szkołę w Kolnovicach. Na początku lat dziewięćdziesiątych z wszystkich trzech wioseczek pozostało zasiedlonych jedynie 22 domy. Mieszkały w nich 64 osoby. Dzisiaj jest jeszcze mniej, chociaż przy kościele widać pobudowane nowe domki. Autobus zatrzymuje się jedynie w leżącej przy drodze z Mikulovic do Javornika, części Terezina, tak że do Kolnovic trzeba już dojść pieszo. Warto tu wspomnieć jeszcze o jednym wydarzeniu, związanym w dużym stopniu z Głuchołazami i Kolnovicami. Jak już wspomniano, gdy spojrzymy na mapę, wyraźnie widać wrzynający się w naszą granicę spory klin terytorium czeskiego, właśnie tam znajduje się Vysutá. To właśnie to miejsce, które objeżdżamy w drodze do Gierałcic. Do 1958 r. linia graniczna była w tym miejscu jeszcze bardziej nienaturalna, graniczny klin jeszcze bardziej wrzynał się w polskie terytorium. Zmieniono ją częściowo w czasie przeprowadzanych wówczas korekt granicznych. Likwidowano wówczas nienaturalne zakola graniczne, skracając w ten sposób automatycznie jej długość. Wiązało się to oczywiście z wymianą terytoriów. Początkowo strona polska chciała przyłączenia do Polski całego klina wraz z Vysutą, jednak ze względu na połączenie jej z Kolnovicami skrócono w tym miejscu granicę o 1,3 km, co oznaczało przyłączenie do Czechosłowacji 93,7 ha natomiast do Polski 15,4 ha ziemi. Tyle jeśli chodzi o Kolnovice, w następnym odcinku, kontynuując jakby ten temat, postaramy się wyjaśnić, skąd na gierałcickim kościele wziął się znak rodowy Habsburgów.
autor: Paweł Szymkowicz