Każdy, kto przybywa do Barda i zachwyca się rozmachem barokowej architektury tamtejszego kościoła, oraz zebranymi tam dziełami sztuki i przeróżnymi wotami, musi wiedzieć jedno – to wszystko służyło pielgrzymom lub było z nimi bezpośrednio związane. Niektórzy historycy bardzkiego sanktuarium uważają, że najstarsza zorganizowana pielgrzymka, która tam przybyła, pochodziła właśnie z Głuchołaz. Miała to być tak zwana pielgrzymka miejska z 1472 r.

Pielgrzymki są charakterystyczną cechą chyba każdej religii. W chrześcijaństwie stały się zaś ważniejszą częścią życia religijnego. Zwyczaj pielgrzymowania, sięgający czasów starochrześcijańskich, wpłynął na rozwój kultury, kontaktów między narodami, a przede wszystkim służył wyznaniu wiary i jej przeżywaniu.
Twórcami bardzkiego sanktuarium Maryjnego byli cystersi. Zapewne to właśnie dzięki nim trafiła do Barda, słynąca łaskami figurka przedstawiająca siedzącą na tronie Maryję z Dzieciątkiem. Trudno dokładnie powiedzieć, kiedy powstała ta rzeźba. Wszystko co wiemy, to domysły, nie znamy bowiem jakichkolwiek źródeł, które sugerowałyby pochodzenie tej figurki. Przez długie wieki pielgrzymi byli przekonani o jej cudownym pochodzeniu, ale pogląd ten siłą rzeczy jest legendą. Jedno wszakże jest pewne – jest do najstarsza na Śląsku romańska rzeźba w drewnie, jednak czy powstała na miejscu, czy też sprowadzono ją z odległych krajów pozostaje sprawą niewyjaśnioną.
Początki pobytu tego zakonu w Bardzie, były bardzo trudne ze względu na zniszczenia spowodowane najazdem Tatarów w 1241 r. Z biegiem czasu cystersi nabyli tamtejszą Górę Zamkową, a w 1301 r. wykupili okoliczne ziemie od księcia świdnickiego Bolka I. Po włączeniu całego Śląska do Czech, w 1348 r. zmieniło się ostatecznie oblicze Barda. Odtąd miejscowość ta kształtowała się niemal wyłącznie pod wpływami czeskimi i niemieckimi. Ciekawostką jest fakt, że przez kilkaset lat, do momentu budowy obecnej świątyni, funkcjonowały tam obok siebie dwa kościoły – starszy tzw. czeski przeznaczony dla pątników pochodzenia słowiańskiego, w nim znajdowała się cudowna figurka, i młodszy niemiecki. Nie ma dzisiaj odpowiedzi, czy wpłynął na to podział między Czechami a Niemcami czy tylko potrzeby pielgrzymkowe.
Przełomowym wydarzeniem dla funkcjonowania sanktuarium, stała się wizyta posła papieża Urbana VI – kardynała Pileusa, który przybywszy tu w 1381 r. udzielił pielgrzymom 100 dni odpustu na wszystkie święta Maryjne. To wydarzenie potwierdza fakt, że Bardo już wtedy mogło być ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym.
Ruch pielgrzymkowy rozwinął się szczególnie po wojnie trzydziestoletniej, i trwał aż do wybuchu prusko – austriackich wojen śląskich, które wybuchły w 1740 r. Przejęcie Barda przez państwo protestanckie państwo pruskie, spowodowało spadek liczby pątników odwiedzających to sanktuarium. Swego rodzaju datą przełomową, był rok 1810, kiedy do dokonano sekularyzacji zakonów, w tym cystersów. Sytuacja zmieniła się dopiero w momencie przejęcia sanktuarium przez ojców redemptorystów. Jeden z nich, pochodzący z Łąki Prudnickiej, o. Joseph Schweter, spisał w 1922 r. historię bardzkiego kościoła jak i odbywanych tam pielgrzymek. Sama książka, mająca charakter kroniki jest niewątpliwie bardzo cennym dziełem, jednak pozostawia wiele do życzenia pod względem warsztatu historycznego. Przede wszystkim nie daje odpowiedzi, kiedy odbyta została pierwsza głuchołaska pielgrzymka, a wręcz przeciwnie w tym miejscu wprowadza pewne zamieszanie, które będzie tutaj wyjaśnione. Książka o. Schwetera, jest dla nas miłą lekturą, głównie ze względu na uszanowanie w niej innych głuchołaskich akcentów dotyczących Barda.
Nad położonym w przełomie Nysy Kłodzkiej Bardem dominuje Góra Bardzka, na której według wierzeń miała około 1400 roku objawić się Matka Boska przepowiadając nadejście tragicznych wydarzeń. Kilkanaście lat później wybuchły wojny husyckie, w czasie których miasto i sanktuarium były kilkakrotnie palone i grabione. W miejscu objawienia stoi obecnie kaplica, która również jest celem odwiedzin bardzkich pielgrzymek. Z tą kaplicą związanych jest wiele historii, z których jedna dotyczy pielgrzymki z Gierałcic. J. Schweter tak opisuje to wydarzenie: „...Zgłaszano niektóre zadziwiające wysłuchania modlitw. 28 czerwca 1935 r. w święto Najświętszego Serca Jezusa, w południe uderzył piorun w górską kaplicę, ale nikomu z 97 pielgrzymów przybyłych z Giersdorfu koło Ziegenhals, pod przewodnictwem Alberta Wilde, nie wyrządził żadnej szkody. Marmurowa tablica ze złoconym napisem uwiecznia wdzięczność ocalonych pielgrzymów. By na przyszłość zabezpieczyć się przed podobnym wypadkiem, duchowieństwo Warthy poleciło w jesieni 1935 mistrzowi Weiss’owi z Warthy założyć na kaplicy piorunochron....”.
W innym miejscu kroniki ojca Schwetera możemy znaleźć dalsze ślady dotyczące Głuchołaz „.. Szczególnego szacunku doznało nasze pielgrzymkowe miejsce, gdy w 1893 katedralny kapelmistrz z Wrocławia swoje mistrzowskie dzieło „Missa de Beata”, dedykował Cudownej Matce Bożej w Bardzie. Już w 1890 dyrektor muzyki (może szkoły muzycznej ?) w Głuchołazach poświęcił trzy kompozycje Matce Bożej w Bardzie..”.
W Bardo możemy spotkać także miejsca związane z działalnością jednego z najbardziej znanych głuchołaskich artystów, malarza Josepha Mitschke, który jest autorem min. obrazów w stacjach Drogi Krzyżowej na Górze Chrobrego. W Bardo zajmował się głównie pracami konserwatorskimi. Pierwszą rzeczą wykonaną przez tego głuchołazianina, było odnowienie gotyckiego drewnianego tryptyku, wykonanego w latach 1470 – 1500. Jednak przedstawienie w środkowej części niektórych świętych zamiast Matki Boskiej z Dzieciątkiem, co jest cechą charakterystyczną dla ołtarzy gotyckich, powoduje, że niektórzy historycy sztuki przyjmują dużo późniejszy okres powstania tego dzieła. Ołtarz początkowo stał w sali rekolekcyjnej, później zaś został przeniesiony do kaplicy wotywnej do podkreśliło jego wartość. Mitschke odnowił także, pochodzące z Nysy, obrazy wotywne z XVII i XVIII w., które są obecnie jednymi z najcenniejszych eksponatów sanktuaryjnego muzeum. Ten sam artysta dokonał także kunsztownych napraw przy głównym ołtarzu kościoła parafialnego oraz w tamtejszej zakrystii. Szczególny podziw wzbudzały zastosowane tam złocenia, natomiast talent malarski mógł ukazać przy renowacji malowideł w bardzkich tzw. kaplicach różańcowych.
Także inny wybitny Głuchołazianin (chociaż urodzony w Boguszycach), autor najpopularniejszego na Śląsku modlitewnika „Droga do Nieba”, właściciel głuchołaskiego domu wypoczynkowego „Marienfried”, dziś ”Caritas” przy ul. Andersa, ks. Ludwik Skowronek, w 1915 r., zakupił dla sióstr Jadwiżanek dom u stóp Góry Różańcowej. Tak zwana Villa Magda przeznaczona była dla sióstr z innych klasztorów, co przyczyniło się w pewnym stopniu do zwiększenia liczby pątników odwiedzających bardzkie sanktuarium.
Historia głuchołaskich tradycji pielgrzymowania do Bardo oraz opis samej procesji zostaną przedstawione w następnej części.



autor: Paweł Szymkowicz, Piotr Chrobak




Literatura:
1. Paul Kutzer, Kirchengeschichte von Ziegenhals, Ziegenhals 1932.
2. o. Józef Schweter, Wartha (Bardo Śląskie). Historia miejscowości pielgrzymkowej i odbywanych do niej pielgrzymek, Bardo 2001.
3. Marek Sikorski, Sekrety sanktuarium w Bardzie, Wrocław 1993.