Polscy emigranci polityczni lat trzydziestych w Gräfenbergu
Można powiedzieć, że prawdziwy "najazd" polskich polityków na Gräfenberg, miał miejsce w latach trzydziestych. Związane to było z sytuacją polityczną panującą w Polsce po tzw. zamachu majowym 1926 roku.
Z pamiętników Wincentego Witosa możemy się dowiedzieć o spotkaniach tam polskich przedwojennych opozycjonistów. Przyjeżdżał tam do Hermana Liebermana. Przed I wojną światową był posłem do parlamentu austriackiego. W czasie wojny walczył w Legionach Polskich. Od odzyskania niepodległości do wiceprzewodniczącego Centralnego Komitetu Wykonawczego. Po wybuchu II wojny światowej emigrował do Anglii, gdzie został wybrany wiceprezesem emigracyjnej Radu Narodowej. W 1940 roku został ministrem sprawiedliwości w emigracyjnym rządzie gen. Sikorskiego.
W Jeseniku spotkały Witosa dwie niespodzianki. Po pierwsze został dokładnie przebadany przez kierownika zakładu dr Reinholda, po drugie spotkał się tam z Juliuszem Tuwimem. Witos przebywał wówczas w Jeseniku zaledwie jeden dzień. Po raz drugi przyjechał do uzdrowiska 19 stycznia 1937 r., ażeby dać się przebadać tamtejszym lekarzom, gdyż czuł się nienajlepiej.
Do Gräfenbergu powrócił Witos już miesiąc później i to dwukrotnie. Szóstego lutego przyjechał wraz z prof. Stanisławem Kotem. Pracujący na Uniwersytecie Jagiellońskim profesor, podobnie jak Witos był członkiem władz naczelnych Stronnictwa Ludowego. W latach 1941-1942 podczas tzw. wyjścia armii gen. Andersa do Persji, był ambasadorem polskim w Moskwie, a w latach 1945-1947 w Rzymie, gdzie pozostał na emigracji.
Dziewiętnastego lutego 1938 r. odwiedził Witosa w Jeseniku Władysław Kiernik i Kazimierz Bagiński. Wspólnie opracowali pismo do prezydium NKW Stronnictwa Ludowego. W. Kiernik w rządzie Witosa w 1923 r. pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych. Podczas okupacji był jednym z przywódców podziemnego SL, a po wojnie w latach 1945-1947 był ministrem administracji publicznej. K. Bagiński podczas I wojny światowej był członkiem polskiej Organizacji Wojskowej. W latach 1919-1930 posłem na Sejm, współorganizował z pozostałymi dwoma opozycyjny do sanacji Centrolew, osadzony w twierdzy brzeskiej, skazany został na dwa lata. Od 1942 r. działał w ogniwach centralnego aparatu konspiracyjnego ruchu ludowego, z jego ramienia wszedł w skład departamentu spraw wewnętrznych Delegatury Rządu. Później był zastępcą przewodniczącego RJN. Aresztowany przez Sowietów w marcu 1945 r., wraz z innymi przywódcami Polski Podziemnej, wywieziony został do Moskwy. W słynnym procesie 16-tu skazany został na rok więzienia.
Kilka dni później do Jesenika w celu omówienia niektórych spraw, przyjechał kolejny z antysanacyjnych emigrantów Karol Popiel. Był to działacz polityczny, wcześniej żołnierz Legionów Polskich, współzałożyciel prawicowej Narodowej Partii Robotniczej, poseł na Sejm w latach 1922-1927, działacz Centrolewu. W czasie wojny był członkiem rządu emigracyjnego, w którym po śmierci Liebermana pełnił funkcję ministra sprawiedliwości. Po wojnie stał na czele Stronnictwa Pracy, w roku 1947 ponownie emigrował tym razem do USA.
Nie jest potwierdzone, ale przypuszczalnie w tym samym czasie przebywał w Jeseniku również Stanisław Mikołajczyk, późniejszy premier rządu emigracyjnego. W marcu 1937 r., odwiedził Liebermana w Gräfenbergu dyplomata czeski Jan Masaryk, który narzekał na polską politykę zagraniczną prowadzoną przez ministra Becka. Prawie rok później, w połowie stycznia 1938 r, na rozmowy do Jesenika przyjechali: Norbert Barlicki i Stanisław Dubois. Obaj byli związani z lewym skrzydłem PPS.
Ostatni raz Wincenty Witos był w uzdrowisku jesenickim w lutym 1938 r. Ponieważ jego pobyt przypadł niedługo po anschlusie Austrii przez Niemcy, oczywistym jest, że tym razem głównym tematem rozmów z Liebermanem były sprawy międzynarodowe.
Nie ulega wątpliwości, że w latach trzydziestych uzdrowisko Gräfenberg w Jeseniku, było jednym z ważniejszych miejsc spotkań polityków opozycji antysanacyjnej. Jest równocześnie jasne, że to właśnie tam powstawał i rozwijał się późniejszy Front Morges, porozumienie polityków centrowych, zainicjowane przez Sikorskiego i Paderewskiego.
Paweł Szymkowicz - Głuchołazy
2004-04-02
