Zamki okolic Osobłogi
W poprzednim odcinku przedstawiłem Państwu historię, leżącego po drugiej stronie Kopy Biskupiej, „cypla osobłodzkiego”. Na terenie tej dawnej morawskiej enklawy, zachowało się kilka interesujących zamków. Wszystkie niestety, nie pełnią dzisiaj funkcji muzeów, jednak i tak warte są odwiedzenia, chociażby ze względu na swą wspaniałą architekturę, czy też związanych z nimi wydarzeń z przeszłości. Plusem jest również to, że wszystkie zamki, nawet przeciętny turysta – kolarz z Głuchołaz, może zobaczyć w ciągu jednodniowej wycieczki rowerowej. Niestety, żaden z nich nie doczekał się jeszcze jakiegokolwiek opracowania w języku polskim.
Kiedy przejedziemy przez przełęcz Petrove Boudy pod Kopą Biskupią, miniemy Petrovice i Janov, na pierwszy zamek trafimy w Jindřichovie ve Slezsku, tuż za wiaduktem prowadzącej od Głuchołaz linii kolejowej. Tak na marginesie, to właśnie tam znajduje się pierwsza stacja po czeskiej stronie granicy, jadąc pociągiem z Mikulovic przez Głuchołazy. Piętrowy czteroskrzydłowy barokowy zamek wybudowany został w pierwszej połowie XVII wieku. Od 1633 roku jego właścicielami była bardzo ważna w tej części Śląska rodzina Hodickich z Hodic. Pierwsza budowla posiadała jeszcze wiele elementów renesansowych, jak chociażby znajdujące się po dwóch stronach dziedzińca arkady. Z tego okresu zachowały się do dzisiaj jedynie część założeń parterowej części zamku i znajdujące się tam sklepienia. Pozostała część została zniszczona podczas tragicznego pożaru całej wsi, jaki wybuchł w 1844 r. Dzisiejszy zamek w Jindřichovie, jest budowlą zaprojektowaną i wykonaną przez Józefa z Bartensteinu. W myśl jego założeń górna część zamku ma obecnie typowy klasycystyczny charakter, z charakterystycznymi dla tego stylu oknami i balkonami, oraz całością fasady. Niestety podczas odbywającego się po ostatniej wojnie remontu zniszczono wiele historycznych detali. Dzisiaj w zamku mieści się ośrodek dla młodzieży. Bardzo interesujący jest również okalający zamek park, stworzony pierwotnie w stylu angielskim. Park, jeszcze do niedawna był bardzo bogaty w różnorodne okazy drzew, zasadzone po jego modernizacji w końcu XIX wieku, niestety większość do dzisiaj musiano wyciąć.
Przed zamkiem, tuż nad przepływającą tam Osobłogą, możemy zobaczyć dziesięciometrowy słup Matki Boskiej, wyrzeźbiony w 1757 r. przez Vaclava Hanischa z Krnova. W Jindřichovie warty zobaczenia jest również kościół parafialny św. Mikołaja. Ta pierwotnie barokowa trójnawowa budowla zniszczona została podczas wspomnianego już pożaru w 1844 r. Dzisiejszy kościół został postawiony w stylu empir. Przy jego portalu znajduje się XVII- wieczna płyta nagrobna trójki dzieci właścicieli zamku. Jej czeski tekst przypomina nam o morawskim – enklawowym w żywiole niemieckim, charakterze ziemi osobłodzkiej.
Z Jindřichova jedziemy dalej doliną Osobłogi przez Arnultovice do Životic, tam należy skręcić w prawo w kierunku miejscowości Dívčí Hrad, gdzie znajduje się chyba najładniejszy i najciekawszy z osobłodzkich zamków. Położony jest na zalesionym wzgórzu nad wsią, pod nim ładnie meandruje Osobłoga. Pierwotnie było to typowe średniowieczne miejsce obronne, założone przez lenników pana tych ziem czyli biskupa ołomunieckiego. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z roku 1267. Po rozpadzie księstwa opawskiego w roku 1377, należał do książąt śląskich, a później do właścicieli Vrbna pod Pradziadem. W czasie wojen czesko – węgierskich, jakie toczyły się w drugiej połowie XV wieku, stanowił oparcie dla wojsk popierających króla czeskiego, jedynego husyty na czeskim tronie – Jerzego z Podiebradów. W związku z tym w roku 1474 został zdobyty przez oddziały króla Macieja Korwina i na przeszło 100 lat zamieniony w ruinę.
Obecna - renesansowa budowla, została zatem wybudowana niemal od podstaw, po poprzednich obiektach pozostały jedynie ślady fosy od strony zewnętrznej. Do zamku prowadzi kamienny most, który wkomponowano w jednopiętrowy budynek. Po lewej stronie przejazdu znajdują się pomieszczenia stróżówki, na prawej natomiast spichlerz. Podobnie jak w Jindřichovie, również ten zamek jest budowlą czteroskrzydłową, dodatkowo jednak posiada cztery narożne wieże, z dwóch stron natomiast parkanowy mur obronny. Zamek został wybudowany po roku 1573 przez niejakiego Hynka Bruntalskiego z Vrba, ale dokończenie budowy mogło już mieć miejsce za czasów rodziny Sedlnickich, do której do 1624 r. należał zamek. Od klęski wojsk czeskich pod Białą Górą w 1621 r. nastąpił okres germanizacji w całych Czechach. Ta część szlachty, która nie chciała przejść na katolicyzm, lub wcześniej organizowała powstanie antyhabsburskie, była pozbawiana swych majątków, co miało miejsce również w tym przypadku. Zamek Dívčí Hrad został przez cesarza podarowany zakonowi rycerskiemu Najświętszej Marii Panny, czyli dobrze nam znanym „krzyżakom”. Do nich z resztą w niedługim czasie miało należeć niemal całe księstwo bruntalskie. W roku 1768 zamek został sprzedany innemu zakonowi – joannitom.
Dzięki temu, że na przestrzeni czterystu lat, żaden z właścicieli nie próbował zamku przebudowywać, stanowi on jeden z ciekawszych przykładów budowli czysto renesansowych na naszym pograniczu. Dzisiaj znajdują się tam magazyny, jednak jeśli grzecznie poprosimy pracujące tam osoby, możemy zostać wpuszczeni na dziedziniec a może nawet zobaczyć oryginalne renesansowe wnętrza, ze szczególnie ciekawymi sklepieniami. Ciekawostką może być fakt, że właśnie w Dívčím Hradzie, hitlerowcy schowali kilkadziesiąt tysięcy średniowiecznych rękopisów i starodruków, zwiezionych tutaj z krajów nadbałtyckich.
Kolejny osobłodzki zamek znajduje się w miejscowości Slezske Rudoltice, około sześciu kilometrów na południowy - wschód od Dívčí Hradu. Jest największą z opisywanych tutaj budowli. Podobnie jak w przypadku poprzedniego zamku, początkowo w tym miejscu stało średniowieczne grodzisko. W latach 1548 – 1565 zostało ono całkowicie przebudowane i rozbudowane w stylu renesansowym. Jego właścicielami byli wówczas bracia Jerzy i Piotr Sedlniccy. Jak już wspominano wyżej majątek tej rodziny został skonfiskowany po 1621 r. i zamek stał wiele lat opuszczony, aż po 1630 r. zakupił go od Maxymiliana Dietrichsteina hrabia Jerzy z Hodic. Na początku XVIII wieku rozpoczęto przebudowę zamku, według założeń największych zachodnioeuropejskich, głównie francuskich rezydencji. Dobudowano wówczas czwarte skrzydło zamkowe i kaplicę w kształcie trójdzielnego liścia.
Największą świetność rudolticki zamek przeżywał za Alberta z Hodic.. Schyłek baroku, czyli rokoko, charakteryzował się w sztuce wielkim przepychem. Rzeźbiarz Johan Schubert wykonał wówczas wspaniałą bibliotekę zamkową, jadalnię i salę taneczną. W zamkowym teatrze występowali wówczas profesjonalni aktorzy i muzycy, jak chociażby mieszkający u biskupa wrocławskiego w Javorniku – Karl Ditters, kompozytor którego uważa się za twórcę niemieckiej operetki. Gościem w zamku, w roku 1758 był chyba najbardziej znany z francuskich filozofów - Voltaire. Szczególnie dbano park zamkowy, o którym do dzisiaj krążą legendy. W rozległym areale wybudowano kilkanaście fontann, kilka sztucznych potoków i wodospadów. Szczególnie interesujące były: powstała tam sztuczna jaskinia, świątynie – buddyjska i bizantyjska czy też indyjska pagoda. W centralnym miejscu parku wybudowano rodzinne mauzoleum. Całość dopełniało kilkadziesiąt rzeźb. Wszystko to spowodowało, że hrabia Albert popadł w kilkumilionowe długi i musiał ratować się wyjazdem za granicę. Zmarł tam w 1778 r. Niemniej stworzona przez niego rezydencja, jeszcze bardzo długo była nazywana „śląskim Wersalem”. W marcu 1945 r. zamek został uszkodzony w czasie działań wojennych, później przejęty przez państwo służył jako pomieszczenia magazynowe.
Ostatni godny polecenia zamek okolic Osobłogi, to ruiny gotyckiego zamku Fulstein lub Fulštejn, znajdujące się na północ od Slezskych Rudoltic, około kilometra od miejscowości Bohušov. Postawiony został w połowie XIII wieku przez Herberta z Vulmu, stąd też nazwa Vulmenstein – Fulštejn. Herbert był lennikiem biskupa ołomunieckiego Brunona. Zamek Fulštejn stworzył jako typowy gród obronny, składający się z dwóch części: dolnej i górnej. Obie otoczone były głęboką fosą i wałem. Wykopaliska archeologiczne potwierdzają istnienie tam również zakrytych korytarzy. We wschodnim narożu tzw. jądra grodu, istniała kamienna wieża obronna, jej 11,5-metrowa średnica, nie wyklucza również funkcji mieszkalnych wieży. Typowe jednak budynki mieszkalne, które możemy nazwać pałacem stały w pewnej odległości od wieży.
Zamek ten pierwszy raz pojawia się w dokumentach w roku 1255. Podobnie jak Dívčí Hrad, w 1476 r. został zdobyty i zniszczony przez węgierskie wojska Macieja Korwina. Później jego właścicielami stała się wspominana już wielokrotnie przy pozostałych zamkach, rodzina Sedlnickich. Podobnie też jak w przypadku innych majątków, również ten został im skonfiskowany po klęsce pod Białą Górą. Kilka lat później, jeszcze w czasie rozpoczętej właśnie wojnie trzydziestoletniej został zajęty przez wojska szwedzkie i całkowicie zburzony.
W najbliższych dniach rozpoczynają się wakacje, warto zatem wybrać się, któregoś wolnego dnia, tych kilka kilometrów samochodem lub rowerem i poznać nieznaną ziemię osobłodzką. Najbliżej przez nowo otwarte przejście Trzebina – Bartultovice. Natomiast dla tych, którzy nie chcą aż tyle „pedałować”, zalecany jest pociąg z Mikulovic do Jindřichova ve Slezsku.
autor: Paweł Szymkowicz
Kiedy przejedziemy przez przełęcz Petrove Boudy pod Kopą Biskupią, miniemy Petrovice i Janov, na pierwszy zamek trafimy w Jindřichovie ve Slezsku, tuż za wiaduktem prowadzącej od Głuchołaz linii kolejowej. Tak na marginesie, to właśnie tam znajduje się pierwsza stacja po czeskiej stronie granicy, jadąc pociągiem z Mikulovic przez Głuchołazy. Piętrowy czteroskrzydłowy barokowy zamek wybudowany został w pierwszej połowie XVII wieku. Od 1633 roku jego właścicielami była bardzo ważna w tej części Śląska rodzina Hodickich z Hodic. Pierwsza budowla posiadała jeszcze wiele elementów renesansowych, jak chociażby znajdujące się po dwóch stronach dziedzińca arkady. Z tego okresu zachowały się do dzisiaj jedynie część założeń parterowej części zamku i znajdujące się tam sklepienia. Pozostała część została zniszczona podczas tragicznego pożaru całej wsi, jaki wybuchł w 1844 r. Dzisiejszy zamek w Jindřichovie, jest budowlą zaprojektowaną i wykonaną przez Józefa z Bartensteinu. W myśl jego założeń górna część zamku ma obecnie typowy klasycystyczny charakter, z charakterystycznymi dla tego stylu oknami i balkonami, oraz całością fasady. Niestety podczas odbywającego się po ostatniej wojnie remontu zniszczono wiele historycznych detali. Dzisiaj w zamku mieści się ośrodek dla młodzieży. Bardzo interesujący jest również okalający zamek park, stworzony pierwotnie w stylu angielskim. Park, jeszcze do niedawna był bardzo bogaty w różnorodne okazy drzew, zasadzone po jego modernizacji w końcu XIX wieku, niestety większość do dzisiaj musiano wyciąć.
Przed zamkiem, tuż nad przepływającą tam Osobłogą, możemy zobaczyć dziesięciometrowy słup Matki Boskiej, wyrzeźbiony w 1757 r. przez Vaclava Hanischa z Krnova. W Jindřichovie warty zobaczenia jest również kościół parafialny św. Mikołaja. Ta pierwotnie barokowa trójnawowa budowla zniszczona została podczas wspomnianego już pożaru w 1844 r. Dzisiejszy kościół został postawiony w stylu empir. Przy jego portalu znajduje się XVII- wieczna płyta nagrobna trójki dzieci właścicieli zamku. Jej czeski tekst przypomina nam o morawskim – enklawowym w żywiole niemieckim, charakterze ziemi osobłodzkiej.
Z Jindřichova jedziemy dalej doliną Osobłogi przez Arnultovice do Životic, tam należy skręcić w prawo w kierunku miejscowości Dívčí Hrad, gdzie znajduje się chyba najładniejszy i najciekawszy z osobłodzkich zamków. Położony jest na zalesionym wzgórzu nad wsią, pod nim ładnie meandruje Osobłoga. Pierwotnie było to typowe średniowieczne miejsce obronne, założone przez lenników pana tych ziem czyli biskupa ołomunieckiego. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z roku 1267. Po rozpadzie księstwa opawskiego w roku 1377, należał do książąt śląskich, a później do właścicieli Vrbna pod Pradziadem. W czasie wojen czesko – węgierskich, jakie toczyły się w drugiej połowie XV wieku, stanowił oparcie dla wojsk popierających króla czeskiego, jedynego husyty na czeskim tronie – Jerzego z Podiebradów. W związku z tym w roku 1474 został zdobyty przez oddziały króla Macieja Korwina i na przeszło 100 lat zamieniony w ruinę.
Obecna - renesansowa budowla, została zatem wybudowana niemal od podstaw, po poprzednich obiektach pozostały jedynie ślady fosy od strony zewnętrznej. Do zamku prowadzi kamienny most, który wkomponowano w jednopiętrowy budynek. Po lewej stronie przejazdu znajdują się pomieszczenia stróżówki, na prawej natomiast spichlerz. Podobnie jak w Jindřichovie, również ten zamek jest budowlą czteroskrzydłową, dodatkowo jednak posiada cztery narożne wieże, z dwóch stron natomiast parkanowy mur obronny. Zamek został wybudowany po roku 1573 przez niejakiego Hynka Bruntalskiego z Vrba, ale dokończenie budowy mogło już mieć miejsce za czasów rodziny Sedlnickich, do której do 1624 r. należał zamek. Od klęski wojsk czeskich pod Białą Górą w 1621 r. nastąpił okres germanizacji w całych Czechach. Ta część szlachty, która nie chciała przejść na katolicyzm, lub wcześniej organizowała powstanie antyhabsburskie, była pozbawiana swych majątków, co miało miejsce również w tym przypadku. Zamek Dívčí Hrad został przez cesarza podarowany zakonowi rycerskiemu Najświętszej Marii Panny, czyli dobrze nam znanym „krzyżakom”. Do nich z resztą w niedługim czasie miało należeć niemal całe księstwo bruntalskie. W roku 1768 zamek został sprzedany innemu zakonowi – joannitom.
Dzięki temu, że na przestrzeni czterystu lat, żaden z właścicieli nie próbował zamku przebudowywać, stanowi on jeden z ciekawszych przykładów budowli czysto renesansowych na naszym pograniczu. Dzisiaj znajdują się tam magazyny, jednak jeśli grzecznie poprosimy pracujące tam osoby, możemy zostać wpuszczeni na dziedziniec a może nawet zobaczyć oryginalne renesansowe wnętrza, ze szczególnie ciekawymi sklepieniami. Ciekawostką może być fakt, że właśnie w Dívčím Hradzie, hitlerowcy schowali kilkadziesiąt tysięcy średniowiecznych rękopisów i starodruków, zwiezionych tutaj z krajów nadbałtyckich.
Kolejny osobłodzki zamek znajduje się w miejscowości Slezske Rudoltice, około sześciu kilometrów na południowy - wschód od Dívčí Hradu. Jest największą z opisywanych tutaj budowli. Podobnie jak w przypadku poprzedniego zamku, początkowo w tym miejscu stało średniowieczne grodzisko. W latach 1548 – 1565 zostało ono całkowicie przebudowane i rozbudowane w stylu renesansowym. Jego właścicielami byli wówczas bracia Jerzy i Piotr Sedlniccy. Jak już wspominano wyżej majątek tej rodziny został skonfiskowany po 1621 r. i zamek stał wiele lat opuszczony, aż po 1630 r. zakupił go od Maxymiliana Dietrichsteina hrabia Jerzy z Hodic. Na początku XVIII wieku rozpoczęto przebudowę zamku, według założeń największych zachodnioeuropejskich, głównie francuskich rezydencji. Dobudowano wówczas czwarte skrzydło zamkowe i kaplicę w kształcie trójdzielnego liścia.
Największą świetność rudolticki zamek przeżywał za Alberta z Hodic.. Schyłek baroku, czyli rokoko, charakteryzował się w sztuce wielkim przepychem. Rzeźbiarz Johan Schubert wykonał wówczas wspaniałą bibliotekę zamkową, jadalnię i salę taneczną. W zamkowym teatrze występowali wówczas profesjonalni aktorzy i muzycy, jak chociażby mieszkający u biskupa wrocławskiego w Javorniku – Karl Ditters, kompozytor którego uważa się za twórcę niemieckiej operetki. Gościem w zamku, w roku 1758 był chyba najbardziej znany z francuskich filozofów - Voltaire. Szczególnie dbano park zamkowy, o którym do dzisiaj krążą legendy. W rozległym areale wybudowano kilkanaście fontann, kilka sztucznych potoków i wodospadów. Szczególnie interesujące były: powstała tam sztuczna jaskinia, świątynie – buddyjska i bizantyjska czy też indyjska pagoda. W centralnym miejscu parku wybudowano rodzinne mauzoleum. Całość dopełniało kilkadziesiąt rzeźb. Wszystko to spowodowało, że hrabia Albert popadł w kilkumilionowe długi i musiał ratować się wyjazdem za granicę. Zmarł tam w 1778 r. Niemniej stworzona przez niego rezydencja, jeszcze bardzo długo była nazywana „śląskim Wersalem”. W marcu 1945 r. zamek został uszkodzony w czasie działań wojennych, później przejęty przez państwo służył jako pomieszczenia magazynowe.
Ostatni godny polecenia zamek okolic Osobłogi, to ruiny gotyckiego zamku Fulstein lub Fulštejn, znajdujące się na północ od Slezskych Rudoltic, około kilometra od miejscowości Bohušov. Postawiony został w połowie XIII wieku przez Herberta z Vulmu, stąd też nazwa Vulmenstein – Fulštejn. Herbert był lennikiem biskupa ołomunieckiego Brunona. Zamek Fulštejn stworzył jako typowy gród obronny, składający się z dwóch części: dolnej i górnej. Obie otoczone były głęboką fosą i wałem. Wykopaliska archeologiczne potwierdzają istnienie tam również zakrytych korytarzy. We wschodnim narożu tzw. jądra grodu, istniała kamienna wieża obronna, jej 11,5-metrowa średnica, nie wyklucza również funkcji mieszkalnych wieży. Typowe jednak budynki mieszkalne, które możemy nazwać pałacem stały w pewnej odległości od wieży.
Zamek ten pierwszy raz pojawia się w dokumentach w roku 1255. Podobnie jak Dívčí Hrad, w 1476 r. został zdobyty i zniszczony przez węgierskie wojska Macieja Korwina. Później jego właścicielami stała się wspominana już wielokrotnie przy pozostałych zamkach, rodzina Sedlnickich. Podobnie też jak w przypadku innych majątków, również ten został im skonfiskowany po klęsce pod Białą Górą. Kilka lat później, jeszcze w czasie rozpoczętej właśnie wojnie trzydziestoletniej został zajęty przez wojska szwedzkie i całkowicie zburzony.
W najbliższych dniach rozpoczynają się wakacje, warto zatem wybrać się, któregoś wolnego dnia, tych kilka kilometrów samochodem lub rowerem i poznać nieznaną ziemię osobłodzką. Najbliżej przez nowo otwarte przejście Trzebina – Bartultovice. Natomiast dla tych, którzy nie chcą aż tyle „pedałować”, zalecany jest pociąg z Mikulovic do Jindřichova ve Slezsku.
autor: Paweł Szymkowicz
2004-03-31
