 |
Góry Opawskie to jedyny masyw górski na Opolszczyźnie. Ma on charakter wyraźnie wypiętrzonego grzbietu, ciągnącego się od doliny Białej Głuchołaskiej na zachodzie po dolinę Prudnika na wschodzie. Jest to najbardziej wysunięty na wschód fragment Sudetów polskich. Głuchołazy to kolejne średniowieczne miasteczko w dawnym "imperium" biskupów z Wrocławia. Początkowo Głuchołazy rozwijały się głównie dzięki górnictwu złota, srebra i żelaza, a także specjalności całych Sudetów - tkactwu lnianemu. Ok. XVII w. zmęczeni kontrreformacyjną aktywnością jezuici przyjeżdżali reperować tu nadwątlone zdrowie, tworząc jedyny w swoim rodzaju mnisi zdrój. Na terenie gminy Głuchołazy znajduje się Park Krajobrazowy Góry Opawskie Obszar Gór Opawskich obfituje w różnorodne pod względem trudności trasy rowerowe oraz szlaki turystyczne Jarnołtówek - wieś powstała jako osada w XIII w. założona przez kolonistów z Frankonii. Początkowo parano się płukaniem złota, lecz po wyczerpaniu kruszcu podstawa utrzymania stało się tkactwo, a nawet produkcja papieru. Od XIX w. wieś ma charakter letniskowy i sanatoryjny. Pokrzywna, jest malowniczo położoną wsią letniskowa położoną w centrum Gór Opawskich. Leżąca w dolinie Złotego Potoku już od połowy XIX wieku przyjmowała turystów, którzy nazwali tę okolicę Górnośląską Szwajcarią. Pod koniec XIX wieku powstały tu pierwsze oznakowane szlaki turystyczne, natomiast największy rozwój turystyki datuje się na okres przed I wojną światową, kiedy zbudowano stację kolejową i otwarto drogę z Prudnika do Głuchołaz, a później po wybudowaniu zalewu na Złotym Potoku. Dziś okolica i sama Pokrzywna przeżywają drugą młodość. Główną letnią atrakcją Pokrzywnej jest leśne kąpielisko na bazie niewielkiego przedwojennego zalewu. Z Pokrzywną, w kierunku Prudnika łączy się Moszczanka, także aspirująca do miana wsi turystycznej. Historia Głuchołaz Na początku XIII wieku po obu stronach granicy śląsko-morawskiej rozwijała się akcja osiedleńcza biskupa wrocławskiego Wawrzyńca oraz margrabiego morawskiego Władysława Henryka. Uwagę obu ściągnął na siebie rejon Głuchołazy - Zlate Hory, gdyż w tej okolicy znaleziono złoto i założono kopalnie tego metalu. Około 1220 r. margrabia morawski zagarnął gwałtem kopalnię biskupią, którą badacze lokalizują bądź w samych Zlatych Horach, bądź w jednej z sąsiednich wsi. Biskup, który nie mógł poradzić sobie z potężniejszym sąsiadem, wniósł skargę do papieża: uzyskał on w Rzymie dwukrotnie dekret nakazujący zwrot zagarniętej posiadłości, nie wiemy jednak, czy naprawienie krzywdy rzeczywiście nastąpiło. W 1428 r. miasto spalili husyci. W czasie anarchii feudalnej, jaka zapanował na Śląsku po wojnach husyckich, Głuchołazy dwukrotnie zagarniali śląscy i czescy rycerze - zbójcy (1444 i 1445), przy czym dopuszczano się rabunków i gwałtów. Z rąk napastników wykupił miast władca Głogówka książę Bolko V, który trzymał je przez pięć lat tytułem zastawu (1445 - 1450), zanim zdołał odzyskać Głuchołazy prawowity posiadacz - biskup wrocławski. W 1460 r. wielkie szkody wyrządziła wielka powódź. W siedemdziesiątych latach XV wieku ziemię nyską spustoszyły wojska króla węgierskiego Macieja Korwina, przy czym zapewne ucierpiały i Głuchołazy. Zakłady przemysłowe zaczęły powstawać w pięćdziesiątych latach XIX wieku; chodzi o wytwórnie, dwie cegielnie - miejską i prywatną, fabrykę szali, dywanów i koców, fabrykę wyrobów dziewiarskich, fabrykę zapałek. Uprzemysłowienie poczyniło dalsze postępy po włączeniu Głuchołaz do sieci kolejowej. Zainteresowanie przedsiębiorców wzbudziło wykorzystanie w celach przemysłowych rozległych lasów okolicznych. Na tym podłożu rozwinęły się największe przemysłowe zakłady głuchołaskie; fabryka celulozy (założona 1893 i papiernia; obok nich powstało w tym samym czasie kilkanaście mniejszych zakładów obróbki drzewa. Spośród innych przedsiębiorstw wyróżniała się rozmiarami fabryka guzików założona w 1910 r. Pozostałe placówki (fabryki maszyn, zakłady chemiczne, obuwnicze itd.) były niewielkie, zatrudniające po kilkudziesięciu robotników. Zabytki Głuchołaz Kamienice Wokół rynku, zgrupowane w 4 "kwartałach" (Dolny, Górny, Kościelny i "Ku słońcu"), pochodzą w większości z okresu po pożarach w 1834. Jeszcze w 2 poł. XIX w. na 560 domów w mieście aż 340 było drewnianych! Oczywiście przy rynku stały najokazalsze, a więc murowane, za to na przedmieściach były nawet chaty, kryte strzechą. Są to skromne, zwykle dwupiętrowe budowle o dachach płaskich lub pulpitowych. Poprzednie miały podcienia i attyki. Najwęższe kamieniczki przypominają o średniowiecznym układzie wąskich działek wokół Rynku np. nr 34. Czasem zachowały się sklepione sienie (np. nr 3, 4, 20, 26, 27, 28), dekoracja stiukową (nr 2 - pszczoła, pająk i twarz Hermesa, 3 - gmerki kupca towarów kolonialnych, 6, 26, 27, 28 - te trzy odnowione) czy pilastrowa fasada (nr 6, 20), nawiązująca do klasycyzmu. Wyróżnia się barokowa kamieniczka, mieszcząca dawniej aptekę (założoną w 1810 przez nyskiego aptekarza). Posiada ona szczyt z wolutami i z dekoracją stiukową. Nr 22 ma ciekawą, drewnianą klatkę schodową i stiukową wazę nad drzwiami. Kamienica narożna od ul. Kościuszki - półkoliste balkony. Dom obok dawnego ratusza posiada klasycy styczne obramienia okien. Kościół Parafialny est to najstarszy zabytek miasta. Pierwsza wzmianka o proboszczu, Rudolfie, pochodzi z 1285. Uczestniczył on w pertraktacjach między biskupem Tomaszem a księciem Henrykiem Probusem (por. "Dzieje"). Świątynię postawili pierwsi osadnicy nowo lokowanego miasta już przypuszczalnie ok. 1250 r., za bpa Tomasza I. Wiadomo o tym z przywileju parafialnego, który tutejszy kościół otrzymał w 1315. Dokument ten zatwierdzał wszelkie daniny, jakie poddani rolnicy (część mieszkańców Konradowa, Bodzanowa i Starego Lasu) zobowiązani byli dostarczać proboszczowi - zboże, czynsz w srebrze, kury itp. Skończyło się to w czasach pruskich. Później przybyły do tego majątku dwa lasy w okolicach Mikulovic, które kościół posiadał jeszcze przed wojną. Ciekawe okazuje się pochodzenie wezwania kościoła, które wiąże się może z poprzednikiem Tomasza - bp Wawrzyńcem (pochodzącym z polskiego rodu Doliwów), co mogło by świadczyć o jeszcze wcześniejszym rodowodzie kościoła. Ponadto, jak chce legenda, męczennik św. Wawrzyniec miał pieczę nad skarbcem gminy chrześcijańskiej w Rzymie, przez co uznawany był w średniowieczu za patrona "złotych górników" i Frankonii, skąd prawdopodobnie przybyli do Głuchołaz pierwsi osadnicy. Już z pocz. XIV w. znana jest pieczęć parafii, przedstawiająca patrona na ruszcie i sześcioramienną gwiazdę. Kościół od początku był murowany, początkowo w stylu romańsko-gotyckim.
|
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||
